WEBLOG JEF GEYS

GAZET VAN TURNHOUT: JEF GEYS IN DE WARANDE

Posted in de Warande by gvd on October 12, 2013

Jef Geys 2

In de jaren zeventig kwam Jef Geys (°Leopoldsburg, 1934, woont en werkt in Balen) geregeld in de Warande in Turnhout. In het eerste cultuurcentrum van Vlaanderen hield de kunstenaar in die periode een soort ‘aanplakkrant’ bij op de ronde betonnen muurtjes die zich toen nog in de inkomhal bevonden. Hij plakte berichten aan die vertelden over de lokale politiek, over kunst, en nog andere zaken die hem bezig hielden, vergelijkbaar met zijn blog. Annelies Nagels, tentoonstellingsprogrammator van de Warande, vertelt:

Toen wij in 2009 met de vraag kwamen of hij onze (op dat moment nog te bouwen) nieuwe tentoonstellingsruimte als eerste wilde in gebruik nemen, stelde Jef Geys voor om eerst een nieuwe aanplakkrant te maken, ditmaal enkel bestaande uit tekeningen van cartoonist ZAK die in De Morgen verschenen. De cartoons zijn volgens Jef Geys een snelle en duidelijke weergave van de ontwikkelingen in onze maatschappij. Deze muurkrant hing aan de muur van de plaatselijke Turnhoutse Academie in het najaar van 2012.

Tegelijk informeerde hij naar de bouwplannen voor de nieuwe ruimte. Toen bleek dat het grootste deel van de ruimte ondergronds zou worden, nam hij dit als uitgangspunt voor zijn nieuwe tentoonstelling. Hij stelde een onderzoek in naar hoe architectuur – en dan meer bepaald de aanwezigheid van natuurlijk licht – kunstwerken beïnvloedt. Dezelfde tien schilderijen (van de firma Douven) werden op tien locaties in Europa en één in de VS opgehangen en gefotografeerd. Dit vormt nu het uitgangspunt van de tentoonstelling ‘Licht en Architectuur’. De tentoonstelling wordt een combinatie van bestaand en nieuw werk.

Toen ik de kunstenaar twee jaar geleden vroeg om mij beeld en tekst te bezorgen voor onze brochure, gaf hij mij drie foto’s die hij voorzien had van een kort bijschrift. Lange tijd zag ik geen direct verband tussen de foto’s en het werk dat hij zou tonen. Ik probeerde te bedenken ‘wat de kunstenaar wilde zeggen’. En hoewel ik het werk van Jef Geys theoretisch kende en wist hoe hij te werk gaat, duurde het toch een tijd voor ik echt begreep dat ik zelf iets aan het werk van Geys moet opleggen om het voor mij te doen werken.

Vijftig jaar geleden ondertussen bepaalt Jef Geys voor zichzelf een kader waarbinnen hij als kunstenaar wilde werken. “Ik moest ergens beginnen en stelde mezelf zeven thema’s voor om nader te onderzoeken”. Zo wilde hij “een brug slaan tussen de vanzelfsprekende dagelijkse banaliteit en het nadenken over normen.” Volgens dit principe start hij zijn immer durende onderzoek. De kunstenaar heeft hiermee niet de bedoeling om conclusies te trekken, maar wil juist mogelijkheden creëren. Hij eigent zich intelligentie toe die gaandeweg gemonopoliseerd, genormaliseerd en daarmee ook gebanaliseerd werd door ‘instituten’ en stromingen op verschillende niveaus. Doordat hij al vijftig jaar met dit onderzoek bezig is – nog steeds voegt hij nieuwe gegevens toe –  heeft Geys nu zo veel informatie verzameld om uit te putten, dat hij telkens onmiddellijk toepasbare ‘deelgebieden’ van zijn onderzoek in een bepaalde context kan aanreiken. Door steeds volgens hetzelfde principe te werken, kan de kunstenaar zeer uiteenlopende zaken met elkaar verbinden. Hij kan ook telkens andere en nieuwe verbanden leggen. De inhoud van zijn onderzoek wordt vaak geïnspireerd door zaken uit zijn directe omgeving. Hij ontdoet daarbij de dagdagelijkse wereld tot op een bepaalde hoogte van haar specificiteit: hij brengt concrete zaken naar een abstract niveau om er vervolgens nieuwe specificiteit mee te genereren. Door die “generische” werkmethode worden zijn concrete lokale onderzoeken ook internationaal overzetbaar. Ook zijn ze in tijd overzetbaar. Het valt immers op dat na vijftig jaar zijn werk niet aan actualiteit moet inboeten. Net omdat hij geen oordeel velt kunnen telkens nieuwe verbanden gelegd worden en kan telkens een nieuwe generatie inspiratie vinden in zijn werk.

Dokterswoningen

In de tentoonstelling zal bijvoorbeeld een werkje te zien zijn dat Jef Geys in 1976 al toonde in de Warande. Het betreft een studie van dokterswoningen in Turnhout. In ons maandblad van april 1976 stond een aankondiging. Daarin werden enkele vragen gesteld: “Wie is Jef Geys? Jef Geys, een kunstenaar? Kan hij schoon schilderen? Kan hij geweldig schoon tekenen en schilderen? Moet een kunstenaar wel schoon kunnen tekenen en schilderen? Wat is kunst? Wie is kunstenaar? Wat en waarom en wanneer is iemand een belangrijk kunstenaar? Is Jef Geys een belangrijk kunstenaar? Is hij één der belangrijkste kunstenaars van België? Wat is cultuur? Wat is hedendaagse cultuur? Wat is wooncultuur? Welk verband is er tussen cultuur en Jef Geys? Welk verband is er tussen wooncultuur en Jef Geys? Wat is een dokter (in geneeskunde)? Wat doen dokters? Hoe leven dokters? Is er verband tussen een dokter en Jef Geys?”

Hij maakte een zwart-witfoto van elke woning in Turnhout waar officieel een dokter (huisdokters en specialisten door elkaar) woonde en kleefde die op een fiche met daarbij ook de vermelding bovenaan van de naam van de dokter en de straat en het huisnummer. Om verwarring te vermijden duidde hij met zwarte stift duidelijk het desbetreffende huis aan. Door de afstand in tijd die er ondertussen gegroeid is, is dit werk een tijdsdocument geworden. Je krijgt het gevoel dat je ook krijgt bij oude reeksen politiefoto’s die gemaakt werden bij een moord: destijds was het simpelweg registratie, maar nu krijgen de foto’s een andere lading. Vele dokters zijn in tussentijd overleden, enkele huizen zijn ondertussen afgebroken, maar voor de mensen van Turnhout zullen de meeste namen nog steeds erg bekend in de oren klinken. Je krijgt een overzicht van het soort woningen waarin de dokters huisden: villa’s, statige herenhuizen en moderne nieuwbouw. De meeste dokters woonden destijds ook nog gewoon in het centrum van Turnhout, opvallend vaak dicht bij hun werkplek, het Sint-Elisabeth ziekenhuis, dat in 1957 verhuisde van de Warandestraat naar de Rubensstraat. De verzameling foto’s toont ons nu de maatschappelijke positie van dokters destijds, de architectuur in de jaren zeventig, de stadsvlucht van de begoede klasse, de inwijking destijds van dokters van buiten de Kempen (herkenbaar aan hun atypische familienamen), enzovoort.

Archetypische landschappen

Een ander werk dat in deze tentoonstelling een centrale positie inneemt, en waarnaar ook de titel van de tentoonstelling verwijst is een reeks foto’s van telkens de zelfde 10 schilderijen. Deze schilderijen liet Jef Geys maken bij de firma Douven die centraal stond in zijn tentoonstelling in het Muhka in 2011. De firma Douven was aanvankelijk gespecialiseerd in het maken van kaders, maar begon al vlug ook schilderijen te maken ‘en masse’. Daarvoor deden zij beroep op amateur-kunstenaars. In 1972 interviewde Herman De Coninck Jef Geys. Bij het artikel werd een foto geplaatst van Herman Selleslaghs waarop Geys te zien was met de 10 schilderijen die nu in Turnhout te zien zullen zijn. Ze hingen in dezelfde volgorde waarin ze ook nu te zien zullen zijn. Het gaat om archetypische landschappen met onder meer een windmolen, een bootje op zee, een boerderijtje, en zo meer. Het zijn typische schilderijen zoals er vroeger in de huiskamers van mensen veel hingen. Met deze schilderijen trok ik in opdracht van de kunstenaar de afgelopen jaren langs tien verschillende locaties, veelal musea in Europa en ook één museum in de VS. Wat deze locaties gemeen hebben is dat er natuurlijke lichtinval is. De schilderijen werden er telkens opgehangen en gefotografeerd met enkel natuurlijk licht. Je ziet dat de verschillende locaties een eigen karakteristieke lichtkleur hebben. In het Van Abbemuseum is er een zacht licht, in het MACBA een helder licht. De foto’s werden in verschillende seizoenen gemaakt. En mocht je dus nu terug gaan, dan zou je wellicht een ander licht krijgen. Zelfs terwijl de schilderijen opgehangen werden, veranderde het licht. Kunstlicht blijft de hele duur van de tentoonstelling gelijk. Waarom deze lichtstudie? Jef Geys bevraagt hiermee de kwaliteiten van onze nieuwe tentoonstellingsruimte die ondergronds gebouwd werd en in januari 2013 haar deuren opende. Het oorspronkelijke gebouw van de Warande werd geopend in oktober 1972. De ruimtes die toen al af waren, waren de inkomhal, de leslokalen in de kelder,  de bibliotheek en ook de tentoonstellingsruimte. Die had destijds een vrij overheersende architectuur met donkere bakstenen muren, maar er was wel natuurlijk bovenlicht vanuit glazen koepels,  weliswaar in transparant glas. Bij de renovering/uitbreiding van het gebouw werd uiteindelijk gekozen om een nieuwe ondergrondse tentoonstellingsruimte in de kelderverdieping onder te brengen. In een gebouw waar veel activiteiten zijn die geen daglicht nodig hebben (theater, muziekconcerten, …) plaatste men de beeldende kunst – die doorheen de geschiedenis in gebouwen met daglicht werd ondergebracht – nu in een ondergrondse ruimte met beperkt daglicht. Maar ook de beeldende kunst zelf is ondertussen veranderd. Zij vraagt nu vaak zelf geen daglicht meer.

In het oeuvre van Jef Geys zijn er geen eindobjecten. De betekenis van zijn ‘werken’ evolueert door zijn manier van werken voortdurend. De openheid die Jef Geys toelaat geeft telkens nieuwe zuurstof. Het is de context die de betekenis bepaalt en het is Jef Geys die de context bepaalt. Door oude werken telkens te combineren met nieuwe werken herdefinieert hij ze elke keer opnieuw. Dat doet hij hier dus ook met de tien schilderijen.

Jef Geys 1het Beukenhof

Wat nu met de drie foto’s die hij mij stuurde voor de brochure? De eerste is een foto van ‘het Beukenhof’. In de kelders van het Beukenhof baatte Jef Geys in 1958 samen met zijn vrouw zijn eerste tentoonstellingsruimte uit. De gelijkenis met onze kelderruimte ligt uiteindelijk voor de hand. Maar tegelijk wordt ook het verschil scherp gesteld.

Jef Geys 2

De tweede foto toont zijn auto waarin hij in 1967 op de achterbank zijn groenten – meer bepaald kolen – plaatste om aan hen een week lang het achterland te tonen. Het zelf kweken van gewassen is iets wat nog regelmatig terugkomt in het werk van Jef Geys. Op de biënnale van Venetië toonde Jef zijn project ‘Quadra Medicinale’, waarvoor hij het basisonderzoek liet uitvoeren door vier kennissen die in een grootstad woonden of werkten – Villeurbanne, New York, Moskou en Brussel. Hij liet ze een kwadrant van een vierkante kilometer af bakenen. Daarbinnen moesten ze op zoek gaan naar twaalf planten die op straat groeien. Op de website van Wiels staan nog enkele losse foto’s die bij zijn werk ‘Quadra Medicinale’ horen.

Biënnale-van-Venetië-Jef-Geys

Eén ervan is een luchtfoto van een tuin van een vriend van Jef Geys. In vier bakken in de bekende kwadrantvorm heeft die vriend planten gekweekt. Tot mijn eigen verbazing denk ik de plek op de luchtfoto waar ‘Turnhout’ bij geschreven staat onmiddellijk te herkennen.

hof kriekemans

Ik zoek het zelf op via Google Earth en mijn idee wordt bevestigd. Ontelbare keren ben ik als kind gaan zwemmen in de koelvijver naast de serre die boven op de foto te zien is. De tuin blijkt onderhouden te worden door ‘een boer uit de omgeving’. Die boer blijkt mijn nonkel te zijn.

Jef Geys 3

De derde foto toont de chalet woning die Jef Geys in 1977 bouwde. Hij deed dit volledig eigenhandig. De chalet had een woonkamer, een keuken, een toilet en een slaapkamer. Hij zelf beschouwde de chalet als zijn belangrijkste verwezenlijking van dat jaar. Maar encyclopedie Oosthoek weigerde de chalet als kunstwerk op te nemen in antwoord op hun eigen vraag om een foto van een kunstwerk te bezorgen. Enkele jaren geleden heeft mijn vader eigenhandig een klein huis voor zichzelf gebouwd met een gelijkaardige indeling. Het staat in de tuin naast mijn ouderlijk huis. In dat laatste woon ik nu zelf met mijn gezin.

Ik begrijp dat ik inga tegen de zogenaamde norm om zelf niet op te treden in een geobjectiveerde weergave van de feiten, maar hiermee hoop ik enkel een aanzet te geven aan anderen om zelf ook de dialoog aan te gaan met het werk van Jef Geys.

tekst: Annelies Nagels

http://www.gazetvanturnhout.be/cultuur/expo/13696-turnhout-jef-geys-in-de-warande

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: